Abantu bagendaga mu mwijima babonye urumuri  nyamwinshi :Noheli umunsi wa muntu

Tariki ya 25 Ukuboza buri mwaka, abakristu benshi ku isi bahimbaza umunsi mukuru wa Noheli: ivuka rya Yezu Kristu. Ni byiza kumenya inkomoko ya noheli ariko kandi ntitwavuga Noheli tutabanje kuvuga n’igihe gikomeye cya Adventi kidutegurira guhimbaza bikwiye uwo munsi mukuru wa Noheli

  1. Ibimenyetso bya Adiventi

Amatara akoze urugori rwa Adventi: Urugori rwa adiventi rugizwe n’amatara ane, ni ukuvuga itara buri cyumweru kubera ko Adviventi ihimbazwa ibyumweru bine. Buri cyumweru hacanwa itara kandi rifite icyo risobanura.

Itara ry’icyumweru cya mbere ni itara ry’imbabazi (pardon) zahawe ADAM NA EVA muri paradizo nyuma yo kwigomeka ku Muremyi wabo.

Itara ry’icyumweru cya kabiri risobanura ukwemera kw’abakurambere Abrahamu, Izaki na Yakobo, bizeraga kuzahabwa igihugu cy’isezerano. Uko kwemera niko gushingiyeho isezerano ryo kubohorwa turonkera muri Kristu.

Itara ry’icyumweru cya gatatu risobanura ibyishimo by’umwami Dawudi, wemeye kuba umubyeyi w’isezerano Imana izagirana n’abantu maze umukiza akavukira mu muryango we.

Itara ry’icyumweru cya kane rishushanya inyigisho z’abahanuzi zikangurira abantu bose urukundo, amahoro n’ubutabera.

Ibara ry’isine (mauve): Ni ibara risobanura ugutegereza kuje icyizere, kwisubiraho, kwicuza n’icyunamo. Iri bara rikoreshwa mu gihe cya Adiventi n’Igisibo. Rishobora kandi gukoreshwa mu Misa zo gushyingura gikristu mu bihugu no mu turere badakoresha iry’umukara. Ni ibara kandi rigenewe gukoreshwa mu guhimbaza isakramentu ry’imbabazi n’iry’Ugusigwa kw’abarwayi. Ni ibara risobanura ugutegereza kuje icyizere, kwisubiraho, kwicuza n’icyunamo.

 

  1. Imvo n’imvano ya Noheli

Amateka y’itariki yo guhimbazaho Noheli: Noheli ni umunsi ufite amateka maremare, rimwe na rimwe agirwaho impaka zitari ngombwa, bitewe no kutagira amatsiko yo gukora ubushakashatsi. Ubuhamya bwa kera bwashoboye kumenyekana bw’ihimbazwa rya Noheli, tubukesha umuco w’Abaromani. Inyandiko ibyemeza ni inyandiko “Mpamyabihe” (Chronographe) yo mu mwaka wa 354 yerekana urutonde rw’ibigomba kwitabwaho n’abaturage mu mirimo rusange, yerekana kandi n’urutonde rw’abepiskopi b’i Roma, n’urundi rwerekana abahowe Imana. Itariki yerekana ahashyinguye abahowe Imana “Depositio Martyrorum” ni 25 Ukuboza (VIII Kal. Januarii Natus Christus in Bethleem”). Ahashyinguye abepiskopi “Depositio Episcoporum” igaragara ni 27 Ukuboza, umunsi Papa Diyonisius yashyinguweho. Urutonde rurakomeza rukerekana umwaka kugera ahashyinguye aba papa 2 batahowe Imana: Marcus (+336) na Giulius (+352). Ibi biraduha kwemeza ko inyandiko ya liturujiya kuri kalendali ya Roma ari iyo mu mwaka wa 336, umwaka i Roma tariki ya 25 Ukuboza ifatwa nk’ivuka rya Kristu yamenyeshaga intangiriro y’umwaka wa liturujiya. Bamwe mu bashakashatsi bakeka ko Noheli yaba yaratangiye kwizihizwa mu myaka ya 300, yewe na mbere yaho, kandi ko ihimbazwa ry’uyu munsi rishobora kuba rifite isoko muri Afurika y’amajyaruguru aho kuba i Roma.

Impamvu za 25 Ukuboza: Ese ni iki cyatumye hemezwa itariki ya 25 Ukuboza nk’umunsi w’uvuka ry’Umukiza (Mesiya)?

Itariki ya Noheli ishobora kuba yarashyizweho ihereye kuri 25 Werurwe: ku wa 25 Werurwe muri Kiliziya Gatolika ishingiye ku muco wa Roma hizihizwa umunsi mukuru wa Bikira Mariya abwirwa ko azabyara umwana w’Imana, kuva kuri iyo tariki kugera ku wa 25 Ukuboza harimo amezi icyenda umugore amara atwite. Noheli ifatwa nk’umunsi ngarukamwaka wo kwibuka itariki Yezu yavukiyeho. Ni ukuvuga isabukuru ye. Muri rusange itariki Yezu yavukiyeho ntizwi neza, ariko abashakashtsi benshi bahuriza ku kuba itariki ya 25 Ukuboza yaba yaremejwe hakurikijwe igihe umwana amara mu nda bityo bakemeza ko Umumalayika Gaburiheli yaba yarabwiye Mariya ko azabyara Umukiza ku wa 25 Werurwe itariki ifatwa nk’isama rye. Yezu rero yaba yaravutse amezi icyenda nyuma yo kwigira umuntu mu nda ya Mariya. Tugendeye ku byemezwa n’aba bashakashatsi, bagenekereza itariki y’amavuko ya Yezu, ntibagaragaza inkomoko y’umunsi mukuru wa Noheli, ariko bagerageje kwegeranya amakuru yafasha gusobanukirwa na Noheli. Aha ntitwakwibagirwa ko mu ntangiriro za Kiliziya hari urusobe rw’inyigisho nyishi kandi zinyuranye, rimwe na rimwe zinyuranya zageragezaga gusobanura ibango ry’ukwigira umuntu kwa Yezu.

Yezu Kristu yaje gutangaza ibihe bishya n’ amateka mashya

Noheli yashyizweho kugira ngo ihanagure umunsi mukuru w’abapagani basengaga ibigirwamana. Abashakashatsi bemeza ko Kiliziya ya Roma yaba yaremeje itariki ya 25 Ukuboza kugira ngo iyisimbuze umunsi w’abapagani wizihizaga ukuvuka kw’ikigirwamana cy’izuba (Aïon mu kigereki; Sol mu kilatini): natalis solis. Mu mwaka wa 275 umwami w’abami Aurelianus yategetse ko umunsi wo kwizihiza ivuka ry’ikigirwamana cy’izuba wasimbuzwa kwizihihiza ivuka rya Kristu kuko ari Rumuri Nyarumuri, Urumuri rutazima, iziba ry’ukuri n’ubutabera. Rumuri nyakuri rw’isi nk’uko tubisanga mu Byanditswe bitagatifu  (Mal 3,20; Lc 1,78; Jn 8,12). Bityo ibyo bigafasha ababaga bahindutse kumva neza impamvu y’uwo munsi. Ibi rero bikumvikanisha ko Yezu yaje gutangaza ibihe bishya, amateka mashya, ndetse n’ibihe bishya!

Umunsi mukuru wa Noheli wavutse mu nkuniri yo kurwanya abigishaga inyigisho z’ubuyobe zahakanaga ubumuntu bwa Kristu. Uwitwa Arius yari yaradutse ahakana rwose ko Imana itdashobora gufata kamere muntu kubera ubwandure n’ubwandavure bwayo. Bityo we n’abayoboke be bagahakana ko Yezu nta kamere muntu yifitemo, afite kamere Mana gusa, mu gihe inyigisho ya Kiliziya y’ibihe byose ishingiye kuri kamere zombi zibumbiye muri Yezu. Noheli yaje rero ihamya ko Kristu ari Imana n’umuntu rwose: kamere-Mana yahuye na kamere-muntu maze bibyara Kristu. Nakwibutsa ko ibitekerezo n’inyigisho bya Arius byamaganywe ku buryo budasubirwaho n’inama nkuru ya Kiliziya, yabereye mu mugi wa Niseya mu mwaka wa 325, ndetse n’inyigisho  10 za Papa Lewo w’ikirangirire, ku munsi mukuru wa Noheli zatsindagiraga ihame ry’ukwigira umuntu kwa Yezu Kristu: Yezu ni Imana rwose n’umuntu rwose.

  1. INYIGISHO YA TEWOLOJIYA

Noheli si isabukuru isanzwe y’ukuvuka k’umucunguzi nk’uko bamwe babitekereza (un simple anniversaire ou mémoire). Noheli ni intangiriro y’umukiro w’isi, ibona indunduro yawo muri Pasika Ntagatifu.Imana yigize umuntu kugira ngo umuntu agire uruhare ku buzima bwayo bwari bwarandujwe n’icyaha cy’inkomoko.

Urukundo rw’Imana ntirugira umupaka, mu kwigira umuntu kwayo ntiyarebaga umuryango runaka cyangwa ubwoko runaka, yarebaga inyoko muntu yose.

Kwicisha bugufi kw’Imana.

 

  1. IBIMENYETSO BYA NOHELI

Ikirugu: ikirugu kibutsa uko Yezu yavukiye i Betlehemu, mu bukene. Kikerekana n’ibikorwa byabaye mu gihe cy’ivuka rye: Kuramywa n’abashumba n’inyamanswa, abami, urusobe rw’ibinyabuzima by’aho yavukiye (amatungu, ibyatsi bizima n’ibyumye, impumuro y’ibiraro, inyoni zo mu kirere cya hafi aho,…). Mu 1223 Mt Fransisko w’Asizi, ni we wagerageje guhimbaza bwa mbere misa imbere y’ikirugo cyifitemo ubuzima. Yafashe abakristu, indogobe, ikimasa bajya mu buvumo bwa Creccio, aho Yezu yavukiye bahaturira Igitambo cy’Ukaristiya! Birumvikana  nta Yezu w’agahinja, nta Bikira Mariya, nta Yozefu, bari bahari, ariko Yezu yari ahari mu Ukaristiya ntagatifu.

Igiti cya Noheli: gisobanura ubuzima bushya bw’Imana bwavuguruwe n’ukwigira umuntu kw’Imana. Ni cya giti cy’ubugingo kigaragara mu gitabo cy’intangiriro cyateshejwe agaciro n’ababyeyi bacu ba mbere, kikaba gisubijwe agaciro na Kristu, Adamu mushya! Ni iremwa bushya ry’inyoko muntu. Ni impano y’ubuzima bushya.

Urumuri, inyenyeri: Kristu ni We rumuri nyakuri, aje kumurikira no gukura abantu mu mwijima w’icyaha n’urupfu rw’iteka.

Père Noël (Papa Noheli) : Mu gihe cyo kwizihiza ukwigaragaza kw’izuba mu bapagani, abantu bahanaga impano, ikigirwamana kitwa ODIN cyazaga ku ndogobe mu bicu kikazanira abana ibihembo cyangwa ibihano kubera imyitwarire yabo kikabimisha nk’imvura mu bana. Iyi niyo mvano ya Papa Noheli (Père Noël). Abakristu uwo muco bawitirira Mutagatifu Nicolas kubera impano yo gukunda no kwita ku bana yamuranze akiri ku isi. Yezu amaze kuvuka niwe bahariye uwo muco wo gutanga impano mu bana, kubahemba no kubahana bikorwa mu ijoro ryo ku wa 24 rishyira 25.

 

  1. UMWANZURO

Noheli n’iminsi iyikurikira kugera kuri Batisimu ya Nyagasani, ni igihe cy’umuryango, ni gihe cyo kwita ku bana, ni igihe kibutsa inshingano z’ababyeyi. Kuri buri wese ni igihe cyo kwemerera Imana ikinjira mu mateka ye kugira ngo iyahe icyerekezo gishya. Mu ijambo rimwe navuga ko Noheli n’iminsi iyikurikira ari igihe cyo kumenyana n’Imana no kunoza umubano wacu na bagenzi bacu.

 

Padiri NKUNDIMANA Théophile,

Umusaserdoti w’Arikidiyosezi ya Kigali.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *